Để phòng chống viêm đại tràng mạn tính, y học cổ truyền đều lấy phương châm điều trị toàn diện làm nguyên tắc căn bản, trong đó thực hiện chế độ ăn hợp lý.
Cháo gạo tẻ cháy: Gạo tẻ 100g đem sao cháy, sau đó nấu thành cháo, chia ăn vài lần trong ngày, ăn nóng. Công dụng: Kiện từ, trừ thấp rất thích hợp cho người bị viêm đại trạng mạn tính thể "thấp trọc khốn tỳ", có biểu hiện mệt mỏi, mình mẩy nặng nề, bụng đầy trướng, hay đau, hay có cảm giác lợm giọng, buồn nôn hoặc nôn, đi lỏng và có cảm giác tức hậu môn, ăn kém, chậm tiêu, hễ ăn thức ăn lạ hoặc tanh lạnh là đau bụng, tiểu tiện không thông thoáng, lưỡi bè bệu, rêu lưỡi trắng, dầy dính, mạch hoãn hoặc nhu.
Gạo tẻ + ý dĩ: Gạo tẻ 60g, ý dĩ nhân 30g, hai thứ đem ninh nhừ thành cháo, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: Kiện tỳ trừ thấp dùng thích hợp cho người bị viêm đại trạng mạn tính thể "thấp trọc khốn tỳ".
Gạo tẻ + cá diếc: Gạo tẻ 50g, cá diếc 1 con. Cá diếc làm sạch ninh lấy nước rồi cho gạo vào nấu thành cháo, khi được lại cho cá vào, chế thêm gia vị, ăn nóng. Công dụng: Ích khí kiện tỳ, dùng thích hợp cho người bệnh thể "Can khí thừa tỳ", có biểu hiện bụng đầy chướng và đau, khi đau thì muốn đi ngoài, lượng phân không nhiều nhưng khó đi, sau khi đại tiện thì đỡ đau, ợ hơi nhiều, bụng óc ách, chán ăn, chậm tiêu, có thể táo bón, thay đổi tính nết, hay cáu giận, mỗi khi căng thẳng thì bệnh lại tái phát...
Gạo tẻ + đậu ván trắng: Gạo tẻ 60g, đậu ván trắng 60g, hoa mai 3 - 5g. Gạo tẻ và đậu ván trắng đãi sạch đem ninh thành cháo, khi chín cho hoa mai vào quấy đều một lát là được, ăn khi đói bụng. Công dụng: Sơ can lý khí, kiện tỳ khai vị, sáp tràng chỉ tả, dùng thích hợp cho người bệnh thể "Can khí thừa tý".
Gạo tẻ + đẳng sâm: Gạo tẻ 50g sao vàng cháy, đẳng sâm 25g, hai thứ đem ninh thành cháo, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: Bổ trung ích khí, trừ phiền chỉ tả, dùng thích hợp cho người bệnh thể "Tỳ vị hư nhược", có biểu hiện như mệt mỏi nhiều, gầy sút, sắc mặt nhợt nhạt, ăn kém chậm tiêu, bụng đầy trướng, đại tiện khi nát khi lỏng, sống phân, hễ ăn một chút đồ ăn chiên xào, tanh lạnh khó tiêu là đi lỏng nhiều lần, miệng nhạt, chất lưỡi nhợt, mạch tế nhược.
Cùi vải khô + gạo tẻ: Can lệ chi nhục (cùi vải khô) 50g, hoài sơn 10g, liên nhục 10g, gạo tẻ 100g. Tất cả đem ninh nhừ thành cháo, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: Kiện tỳ bổ thận, dùng thích hợp cho người bệnh thể "Tỳ thận dương hư", có biểu hiện như thể trạng gầy yếu, mệt mỏi, sợ lạnh, chân tay lạnh, sắc mặt trắng nhợt hoặc vàng nhợt, ăn kém, hay có cảm giác lạnh bụng, thích chườm nóng, bụng đau âm ỉ, sáng sớm tỉnh giấc là phải đi ngoài ngay (ngũ canh tả), sau khi đi thì đỡ đau bụng, lưng đau gối mỏi, miệng nhạt, lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng mỏng, mạch trầm tế.
BS Khánh Hiển (Bệnh viện T.Ư Quân đội 108 )
